GASTRONOMİ FESTİVALLERİ: PANAYIR MI, KÜLTÜR MÜ?

“Ben de Yaparım” Sendromu
Son yıllarda gastronomi festivallerinin takvimleri birbirine girdi. Aynı gün, aynı hafta, hatta aynı şehirde…

“O yaptıysa ben de yaparım” mantığıyla düzenlenen etkinlikler, gastronomi kültürünü büyütmek yerine birbirinin kopyası panayır havasına bürünüyor. Oysa gastronomi, taklitten değil özgünlükten beslenir.

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın düzenlediği Türkiye Kültür Yolu Festivali, geçtiği her şehre dokunuyor. Devlet erkanı belli kurallar içinde festivali gerçekleştiriyor, şehrin kültürel ve ekonomik hayatına katkı sağlıyor. Ancak festivalin ardından bir bakıyorsunuz, aynı şehirde bir hafta sonra başka bir grup etkinlik düzenliyor. İster istemez şu sorular akla geliyor: Eksik bir şey mi vardı da bu etkinliği yaptınız, yoksa bütçeniz fazla mıydı da harcayacak yer aradınız?

Bu tekrar eden organizasyonlar, gastronomi kültürünü derinleştirmek yerine yüzeyselleştiriyor. Her festivalin kendine özgü bir ruhu, bir hikâyesi olmalı. Aynı sahnede aynı şarkıyı söylemek gastronomiyi zenginleştirmez; aksine değerini düşürür.

Valilik ve belediyelerin üstlendiği bazı organizasyonlar kurumsal bir çerçeveye oturuyor; ama çoğu festival hâlâ dönercisi, kebapçısı, satışçısı ile aynı yüzlerin sahne aldığı, aynı şeflerin tekrar tekrar çağrıldığı bir döngüye sıkışmış durumda. Peki bu festivaller gerçekten yerel halk için mi yapılıyor, yoksa gastronomiyi geliştirmek için mi?

Her şehrin kendi kimliği var:
    • Trabzon: Karadeniz mutfağıyla UNESCO Gastronomi Şehri olma yolunda ilerliyor.
    • Gaziantep: Baklavası ve kebaplarıyla dünya çapında bilinen, UNESCO tescilli bir merkez.
    • Ayvalık & Edremit: Zeytinyağı kültürüyle Ege’nin lezzet durakları.
    • Ordu: Fındığıyla hem yerel hem küresel pazarda güçlü bir kimlik taşıyor.
    • Kapadokya: Bölgesel mutfağıyla turistlere farklı bir deneyim sunuyor.
    • Nemrut & Göbeklitepe: Tarih ve gastronomiyi buluşturan destinasyonlar.

Ama biz ne yapıyoruz?
Aynı şefleri sahneye çıkarıp farklı tatların hikâyesini anlatmadan, reçeteleri boş sloganlarla süsleyerek festivali “uluslararası” diye pazarlıyoruz. Birkaç yabancı şef getirip “uluslararası festival” demek, gastronomi kültürünü büyütmek midir?

Bugünlerde bir yapay zekâ çıktı

Herkes storylerini oradan yapıyor. Profiller farklı ama festivallerin mesajları neredeyse aynı: aynı görseller, aynı cümleler, aynı tekrarlar. Oysa gastronomi festivali, taklitten değil özgünlükten beslenir. Bir şehrin mutfak belleğini sahneye taşımak, yerel üreticiyi görünür kılmak, unutulmuş tatları yeniden keşfetmek gerekir.

Taklit çalışmalarla gastronomi festivali olmaz

Reçete dediğin, yerel lezzetlerin hikâyesiyle yoğrulmalı. Her festival, kendi şehrinin kimliğini anlatmalı; yerel lezzetler sahneye çıkmalı. Ancak o zaman festival, kalabalıkların toplandığı bir eğlenceden öteye geçer ve kültürel bir mirasa dönüşür.Unutulmuş yüz yıllık tatları geri getirip gençliği fast food alışkanlığından kurtarmalıyız. Çünkü yerel üretici gastronominin kalbidir. Onun emeği, festivalin ruhunu besleyen en güçlü damardır. Gastronomi festivalleri, şehrin mutfak belleğini sahneye taşımalı. Aynı yüzlerin tekrarlandığı bir döngü değil; yeni hikâyeler, özgün tatlar, üreticinin emeğiyle yoğrulmuş bir şölen olmalı. Bugün festivallerin en büyük sınavı, “çok kalabalık olduk” demek değil; “yerel kimliği büyüttük, unutulmuş tatları hatırlattık, üreticiyi sahneye çıkardık” diyebilmek olmalı.

Festivallere binlerce kişi geldi deniyor

• Asıl mesele kişi sayısı mı, yoksa yaratılan ekonomi mi?
• Kamu bütçesi harcanıyor, sponsor katkısı kullanılıyor. Peki her bir TL’nin geri dönüş analizi yapılıyor mu?
• Festival öncesi ve sonrası ölçüm mekanizması var mı?

Bir başka sorun ise denetim.
Festival girişlerinde et ve ürünler nasıl kontrol ediliyor?
Dönerci kebapçı arabasını çekip malını indiriyor, biz ne yediğimizi bilmiyoruz. Hijyen belgesi, gıda güvenliği sertifikası, düzenli sağlık denetimleri… Bunlar olmadan festival alanı gastronomi şöleni değil, kontrolsüz bir pazar yerine dönüşüyor.

Gastronomi festivali panayır değil, kültürdür

Eğer kültürü büyütmek istiyorsak, yerel üreticiyi sahneye çıkarmalı, unutulmuş tatları geri getirmeli ve her şehri kendi kimliğiyle tanıtmalıyız. Aksi halde bu festivaller, sadece kalabalıkların toplandığı üç günlük eğlenceden öteye geçemez; meydan toplantısından ya da sıradan bir panayırdan öteye gidemez

Basın daveti yapmadan yalnızca bülten servisiyle festival olmaz

Gazeteci yerinde görmek, tatmak, hissetmek ve yazmak ister. Basını davet etmeden yapılan organizasyon, ruhunu kaybeder; çünkü gastronomi festivali ancak basının sahada olmasıyla gerçek bir kültürel etkinliğe dönüşür.

Kalın Sağlacakla